Id� pod pr�d kwiecie� 2006, nr 4 (21), s. 8-9.
Tradycyjnie ewolucjonistycznej wizji powstania i rozwoju �ycia sprzeciwiali si� kreacjoni�ci. Ostatnio jednak znacznie popularniejszymi przeciwnikami s� zwolennicy tzw. teorii inteligentnego projektu. Na jej temat wypowiada si� wiele opinii, nie zawsze trafnych. Niekt�rzy m�wi�, �e jest to dawny kreacjonizm w przebraniu.
Wypowiedzi takie s� przejawem albo braku kompetencji, albo z�ej woli (nie wykluczam jednak wyst�pienia jednocze�nie obu tych przyczyn).
Projekty czy projektoidy?
Teoria inteligentnego projektu zwana jest w skr�cie ID, od angielskiego zwrotu Intelligent Design. W opinii tej teorii zebrane dot�d �wiadectwo empiryczne sugeruje, i� �ycie na Ziemi nie mog�o powsta� na mocy samego tylko przypadku. Musia�o ono by� inteligentnie zaprojektowane. S�owo „inteligentnie” dodaje si�, by unikn�� nieporozumienia i powi�zania ze wsp��czesn� teori� ewolucji. W tej ostatniej bowiem m�wi si� o projekcie, o tym, �e ewolucja doprowadza do powstania organizm�w znakomicie zaprojektowanych, czyli dostosowanych do �rodowiska – ale chodzi raczej o wra�enie projektu, bo projektant, o kt�rym m�wi� ewolucjoni�ci, dob�r naturalny, jest �lepy.
Dwie�cie lat temu bardzo popularne by�y ksi��ki apologetyczne Williama Paleya. Wp�yn��y one tak�e na samego Darwina. Darwinowsk� teori� ewolucji mo�na nawet rozumie� do pewnego stopnia jako przezwyci��enie argument�w Paleya. Szczeg�lnie uderzaj�cym argumentem Paleya by� ten, kt�ry dotyczy� znalezienia zegarka na wrzosowisku. Wyobra�my sobie – m�wi� Paley – �e znajdujemy na wrzosowisku le��cy zegarek. Nikt nie b�dzie mia� w�tpliwo�ci, �e jest on tworem rozumu, zegarmistrza. �wiadcz� o tym cz��ci sk�adowe zegarka, ich wzajemne dopasowanie, wsp��dzia�anie, precyzja funkcjonowania. Ale skoro tak – kontynuowa� Paley – to tym bardziej powinni�my uzna�, �e znajduj�ce si� na tym samym wrzosowisku ro�liny i kwiaty s� tworem rozumu, zosta�y stworzone przez Boga. Ro�liny te bowiem charakteryzuj� si� jeszcze wi�ksz� z�o�ono�ci�, dopasowaniem i wsp��dzia�aniem oraz precyzj� dzia�ania cz��ci, z jakich s� zbudowane.
Argument zastosowany przez Paleya nosi nazw� argumentu a fortiori. Skoro wyst�powanie pewnych cech pozwala wyprowadzi� pewien wniosek, to tym bardziej (a fortiori) powinni�my taki wniosek wyprowadzi�, je�li cechy te wyst�puj� w wi�kszej ilo�ci i w wi�kszym nat��eniu.
Ewolucjoni�ci zgadzaj� si�, �e organizmy �ywe s� niezwykle skomplikowane. Ale jednocze�nie twierdz�, �e nie zosta�y zaprojektowane. Nie s� wi�c, ich zdaniem, projektami. One tylko przypominaj� projekt. S� projektoidami.
Ale zegarmistrz, kt�ry ich stworzy�, dob�r naturalny dzia�aj�cy na przypadkowych mutacjach, nie mia� �adnego zamiaru ich stworzy�, nie mia� ich na my�li.
Poniewa� teoria inteligentnego projektu g�osi, i� organizmy �ywe nie mog�y powsta� na drodze samego tylko przypadku, zderza si� w tej sprawie z teori� niekierowanej przypadkowej ewolucji.
Przypadek czy nie? Co naprawd� g�osi ewolucjonizm?
Czasami jednak ewolucjoni�ci gor�co zaprzeczaj�, by uznawali przypadek za jedyny czynnik sprawczy proces�w ewolucyjnych:
Zdaj� sobie bowiem spraw�, jak bardzo trudne jest do przyj�cia, �e �ycie z ca�� swoj� z�o�ono�ci� jest wy��cznie dzie�em przypadku. Ewolucjoni�ci twierdz�, �e tylko mutacje s� przypadkowe, ale dob�r ju� nie. W ten spos�b usuwaj� wra�enie niedorzeczno�ci swojej koncepcji. Zastan�wmy si� jednak, czy to ich twierdzenie – mutacje s� przypadkowe, dob�r jest nieprzypadkowy – ma racj� bytu.
Przede wszystkim trzeba pami�ta�, �e m�wi�c o przypadkowo�ci b�d� jego braku, biolog ewolucyjny ma na my�li co innego, ni� inni uczeni i zwykli ludzie. Ci ostatni bowiem za przypadek uznaj� takie zjawiska jak niezaplanowany wypadek drogowy, uderzenie meteorytu, wygrana w totolotka czy opady deszczu w drug� niedziel� kwietnia. Poj�cie przypadku jest tu trudne do zdefiniowania. Filozofowie stracili wiele czasu i po�wi�cili wiele wysi�ku, by przypadek zdefiniowa� – chyba jednak bez wi�kszego sukcesu. Niekt�rzy nawet twierdz�, �e o zdarzeniach przypadkowych mo�na powiedzie� tylko to, �e m�wi o nich rachunek prawdopodobie�stwa. Ci, kt�rzy chc� powiedzie� wi�cej, spieraj� si�, czy istniej� zjawiska bezprzyczynowe (niekt�re zjawiska w mikrofizyce wygl�daj� tak, jakby zachodzi�y bez przyczyny, na przyk�ad rozpad promieniotw�rczy). A ci, kt�rzy odrzucaj� istnienie zjawisk bezprzyczynowych, s�dz�, �e przypadek polega na przeci�ciu si� wielu niezale�nych, nie zwi�zanych ze sob� ci�g�w przyczynowo-skutkowych.
Ewolucjoni�ci nadaj� jednak s�owu „przypadek” zupe�nie inne znaczenie. Mutacje maj� charakter przypadkowy w tym sensie, �e nie prowadz� do lepszego przystosowania si� organizmu do �rodowiska. Ich przypadkowo�� nie polega na tym, �e wyst�puj� spontanicznie. Przyczyny ich wyst�powania s� znane. Wywo�ywane s� przez tzw. mutageny – promieniowanie rentgenowskie, promieniowanie kosmiczne, substancje radioaktywne, rozmaite zwi�zki chemiczne, a nawet specjalne geny. Ale w opinii ewolucjonist�w mutacje, kt�re uprzywilejowuj� organizmy, kt�re zwi�kszaj� szanse na prze�ycie i w konsekwencji na wydanie potomstwa, nie pojawiaj� si� cz��ciej, ni� to wynika z rachunku prawdopodobie�stwa. [9] Dob�r naturalny dzia�a ju� inaczej. Poniewa� dob�r dzia�a w oparciu o prawa przyrody, a efekty niekt�rych mutacji usprawniaj� organizmy, zwi�kszaj� ich szanse przetrwania w �rodowisku, wi�c dob�r sprzyja mutacjom przystosowawczym, utrwala je w populacji. W tym sensie dob�r nie jest przypadkowy, jest ukierunkowany.
Trzeba jednak zwr�ci� uwag�, �e to rozumienie nieprzypadkowo�ci doboru nie ma nic wsp�lnego zar�wno z potocznym, jak i z pochodz�cym z innych nauk rozumieniem przy�padku. W niebiolo-
s. 9
gicznym sensie tak�e i dob�r ma – dodajmy i to s�owo: oczywi�cie – charakter przypadkowy. Wed�ug s�ynnej hipotezy Alvarez�w dinozaury wygin��y ok. 65 milion�w lat temu wskutek uderzenia niewielkiej planetoidy b�d� komety. Mia� to by� przypadek. Planetoida ta, jak wiele innych, mog�a przelecie� obok Ziemi. Ale uderzy�a w Ziemi�. Tor jej lotu by� wyznaczony prawami przyrody i rozmaitymi czynnikami, g��wnie typu oddzia�ywania grawitacyjnego z innymi cia�ami niebieskimi. Ale ten ci�g przyczyn i skutk�w, jaki wyznaczy� kurs planetoidy, nie mia� nic wsp�lnego z zespo�em ci�g�w przyczyn i skutk�w, charakteryzuj�cym �ycie na Ziemi. Zderzenie z Ziemi� by�o wi�c przypadkowe.
W powszechnie u�ywanym sensie s�owa „przypadek” nie tylko mutacje, ale i dob�r naturalny maj� wi�c charakter przypadkowy. Do dzia�ania doboru naturalnego tak�e stosuje si� rachunek prawdopodobie�stwa. Warto przypomnie�, bo cz�sto propagandy�ci ewolucyjni „zapominaj�” o tym, �e nie ma �adnej pewno�ci, i� dob�r zachowa korzystn� mutacj�. Co wi�cej, istnieje wi�ksze prawdopodobie�stwo, �e korzystna mutacja zniknie z populacji, ni� �e si� w niej utrwali. Genetyka populacyjna m�wi, �e dla du�ych populacji prawdo�podo�bie�stwo utrwalenia si� korzystnej mutacji wynosi 2e, gdzie e jest tzw. warto�ci� przetrwania (survival value), czyli wielko�ci�, o jak� zwi�ksza si� szansa na prze�ycie organizmu. Je�li �rednia warto�� przetrwania korzystnej mutacji wynosi – jak si� obecnie wydaje – ok. 0,1%, to wynika z tego, �e �rednio zaledwie jedna na 500 korzystnych mutacji utrwali si� w populacji, a 499 zniknie. Dob�r naturalny jest niezwykle ma�o wydajnym sposobem na post�p, bo olbrzymia wi�kszo�� korzystnych mutacji ginie. Ewolucjoni�ci ratuj�c swoj� koncepcj�, odwo�uj� si� do milion�w lat ewolucji, ale niespecjalnie pal� si�, by sprawdzi� dok�adnymi obliczeniami, czy to odwo�anie ma sens.
Wr��my jednak do sprawy przypadku i konieczno�ci. Ewolucjoni�ci robi� nam „wod� z m�zgu” twierdz�c, �e dob�r nie dzia�a przypadkowo, a niekt�rzy, jak sam Darwin, posuwaj� si� nawet do g�oszenia jawnej nieprawdy:
Je�li �rednio tylko jedna na pi��set korzystnych mutacji zachowuje si�, to s�owa Darwina, �e dob�r „zachowuje i gromadzi wszystko, co dobre” s� dalekie od prawdy. Darwin nie zna� wylicze� genetyki populacyjnej ani �redniej warto�ci przetrwania dla mutacji (nie wiedzia� nawet o istnieniu mutacji), ale nie m�g� przecie� nie wiedzie�, �e organizm nawet z bardzo korzystn� now� cech� mo�e wskutek nieszcz��liwego wypadku nie do�y� wieku dojrza�o�ci, kiedy dopiero wydaje si� potomstwo. Tylko cele propagandowe mog�y go sk�oni� do napisania, �e dob�r dzia�a „wsz�dzie i zawsze” oraz �e „zachowuje i gromadzi wszystko, co dobre”.
O wymarciu dinozaur�w [12]
Wspomina�em wy�ej o hipotezie Alvarez�w, t�umacz�cej wymarcie dinozaur�w. Profesorowie Luis i Walter Alvarezowie, ojciec i syn, w 1980 roku, po badaniach warstw geologicznych w Gubbio, we W�oszech, doszli do wniosku, �e za wymarcie dinozaur�w odpowiada uderzenie asteroidy o �rednicy 10-20 km. Ten tzw. impakt Chicxulub wyrzuci� w g�r� py� i sadz�, kt�re kr���c w wysokich warstwach atmosfery przyt�umi�y promienie s�oneczne. Wywo�ane przez impakt po�ary oraz p��niejsze zahamowanie dop�ywu promieni s�onecznych zniszczy�y w du�ym stopniu ro�linno��, co spowodowa�o wymarcie najpierw ro�lino�erc�w, a p��niej mi�so�erc�w. Ta hipoteza znalaz�a potwierdzenie w postaci olbrzymiego krateru w pobli�u meksyka�skiego p��wyspu Jukatan i cienkiej warstwy irydu, oddzielaj�cej warstwy geologiczne, w kt�rych znajdowane s� pozosta�o�ci lub skamienia�e szcz�tki dinozaur�w, od tych po�o�onych wy�ej, w kt�rych pozosta�o�ci takich nie ma. [13] Ostatnio hipoteza ta jednak zaczyna by� kwestionowana. [14] Jednym z problem�w jest to, �e wed�ug zapisu kopalnego dinozaury zacz��y wymiera� jeszcze przed impaktem Chicxulub. Uczeni zreszt� od dawna proponowali rozmaite rywalizuj�ce hipotezy. [15]
Kreacjoni�ci przyczyn� wymarcia dinozaur�w upatruj� w Potopie Noego i zmianie warunk�w klimatycznych przez Potop wywo�anych. [16] Je�li maj� racj�, to dawniej �yj�cy ludzie, ci sprzed Potopu, ale tak�e i niekt�rzy �yj�cy po Potopie, powinni spotyka� jeszcze �ywe dinozaury. Ciekawe, �e Biblia wydaje si� wspomina� o takich zdarzeniach. Wprawdzie nie u�yto w niej z oczywistych powod�w s�owa „dinozaur” – s�owo to zosta�o utworzone dopiero w 1841 roku – ale dinozaury b�d� zwierz�ta podobne do dinozaur�w s� opisane w Ksi�dze Hioba 40:15-32 oraz 41:1-26 przy u�yciu hebrajskich s��w behemoth oraz leviathan.
Behemoth jest liczb� mnog� pochodz�c� od behema – hebrajskiego s�owa okre�laj�cego besti�. Ale w Ksi�dze Hioba 40:15 jest u�yte w liczbie pojedynczej. W tek�cie hebrajskim taka konstrukcja gramatyczna podkre�la majestat u�ytego s�owa. Z opisu biblijnego wynika, �e by�o to zwierz� trawo�erne, ogromnych rozmiar�w, mia�o okaza�y ogon, �y�o w pobli�u wody i by�o nieustraszone. Niekt�rzy twierdz�, �e by� to hipopotam lub s�o�. Ale ani hipopotam, ani s�o� nie posiada okaza�ego ogona.
W hebrajskim tek�cie Biblii s�owo lewiatan pojawia si� sze�� razy (Ksi�ga Hioba 3:8; 41:1; Psalm 74:14; 104:26; Ksi�ga Izajasza 27:1). Niekt�rzy s�dz�, �e mowa jest o krokodylu, ale opis biblijny do tej opinii nie pasuje: „na ziemi nie ma mu r�wnego; jest to stworzenie nieustraszone” (Hioba 41:25), „nawet na to, co wznios�e, spogl�da z g�ry, on jest kr�lem wszystkich dumnych zwierz�t” (Hioba 41:24).
Pogl�d, �e ludzie mogli spotyka� �yj�ce dinozaury wydaje si� fantastyczny. Ale w ubieg�ym roku doniesiono o r�wnie fantastycznym znalezisku. Na stanowisku paleontologicznym w Montanie, gdzie znajduj� si� szcz�tki dinozaur�w sprzed 68 milion�w lat wg przyj�tego datowania, znaleziono nie tylko skamienia�o�ci, ale tak�e co�, co ostro�nie okre�lono jako mi�kkie tkanki, kt�re nie uleg�y fosylizacji. [17] Okre�lono ostro�nie, bo jak bez zawahania si� mo�na wypowiedzie� opinie, �e przetrwa�y one 68 milion�w lat? A my zapytajmy: mo�e jednak od czasu wygini�cia dinozaur�w nie up�yn��o a� tyle lat? Mo�e zasady uniformitaryzmu, tak istotne w datowaniu z��� geologicznych, nie s� dobrym za�o�eniem? Mo�e jednak wielka katastrofa wodna, opisana w Biblii jako Potop Noego, jest realno�ci�, kt�r� trzeba bra� pod uwag�?
Mieczys�aw Pajewski
[email protected];
www.creationism.org.pl
[1] Jerry Coyne, „The Case Against Intelligent Design. The Faith That
Dare Not Speak Its Name”, The New Republic 22 August, 2005,
http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=20050822&s=coyne082205&c=1
[2] Richard Dawkins, „Creationism: God’s Gift to the ignorant”, The Times May 21, 2005; http://www.timesonline.co.uk/article/0,,592-1619264,00.html Zwr��my uwag� na tytu� artyku�u. Dawkins jest autorem powiedzenia, �e je�li kto� w�tpi w teori� ewolucji, to jest albo g�upcem, albo chorym umys�owo.
[3] Marshall Berman, „Intelligent Design: The New Creationism Threatens
All of Science and Society”, APS News October 2005, vol. 14, no. 9;
http://www.cesame-nm.org/Resources/contributions/050930_Berman.html Por. te�
Marshall Berman, „Intelligent
Design Creationism: A Threat to Society – Not Just Biology”, The American
Biology Teacher November/December 2003, vol. 65, no. 9, s. 646-648,
http://www.cesame-nm.org/Viewpoint/contributions/ABT_editorial_0311.pdf
[4] Richard Dawkins, �lepy zegarmistrz: czyli, jak ewolucja dowodzi, �e �wiat nie zosta� za�pla�nowany, Biblioteka My�li Wsp��czesnej, PIW Warszawa 1994, s. 21.
[5] Tam�e, s. 47.
[6] Tam�e, s. 27.
[7] Tam�e, s. 47.
[8] Richard Dawkins, „Demiurg kontra Darwin”, Newsweek 28.12.2005, s. 124.
[9] Por. Dawkins, �lepy zegarmistrz..., s. 475-477.
[10] Tam�e, s. 484-485.
[11] Karol Darwin, O powstawaniu gatunk�w drog� doboru naturalnego czyli o utrzymaniu si� doskonalszych ras w walce o byt, ten�e, Dzie�a wybrane, tom II, Pa�stwowe Wydawnictwo Rolnicze i Le�ne, Warszawa 1959, s. 88.
[12] W tej cz��ci wykorzysta�em m.in. teksty: Bert Thompson, „Sp�r o dinozaury”, Na Pocz�tku... 1997, nr 3 (84), s. 50-60; Brad T. Bromling, „Dinozaury w Biblii?”, tam�e, s. 60-63; John Woodmorappe, „Fossylizacja ko�ci dinozaur�w z punktu widzenia m�odoziemskiej geologii Potopu”, tam�e, s. 63-64.
[13] Patrz Paul Hoffman, „Asteroid on Trial”, Science Digest 1982,
vol. 90, No. 6, s. 58-63; „The Great Dyings”, Discover May 1984, vol. 5,
No. 5, s. 2124, 26-32; Walter Alvarez
and Frank Asaro, „An
Extraterrestrial Impact”, Scientific American 1990, vol. 263, No. 4, s.
78-84.
[14] Por. Roger Highfield, „Experts Clash over Demise of the Dinosaurs:, The
Daily Telegraph, 2 February 2006,
http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/02/02/wdino02.xml&sSheet=/news/2006/02/02/ixnewstop.html
[15] Por. Reginal Daly, Earth's Most Challenging Mysteries, Craig Press, Nutley, NJ 1972, s. 29 i nast�pne. Wymienia on ponad dwadzie�cia wyja�nie� znikni�cia dinozaur�w.
[16] Patrz na przyk�ad Duane T. Gish, Dinosaurs: Those Terrible
Lizards, Creation-Life Publishers, San Diego, CA 1977, s. 55-60; Duane T. Gish, The Amazing Story of Creation
from Science and the Bible, Institute for Creation Research, El Cajon, CA
1990, s. 73-75.
[17] Patrz Erik Stokstad, „Tyrannosaurus rex Soft Tissue Raises Tantalizing Prospects”, Science 25 March, 2005, vol. 307. no. 5717, p. 1852; Mary H. Schweitzer, Jennifer L. Wittmeyer, John R. Horner, Jan K. Toporski, „Soft-Tissue Vessels and Cellular Preservation in Tyrannosaurus rex”, Science 25 March 2005, vol. 307, no. 5717, s. 1952-1955; Deirdre Lockwood, „Flexible fossil shows tyrannosaur’s softer side”, http://www.nature.com/news/2005/050321/full/050321-13.html; William Mullen, „Break a fossil, look what you learn. A maverick scientist finds possible blood vessels in a T. rex bone, a discovery that could unlock many mysteries of dinosaurs”, Chicago Tribune March 25, 2005, http://www.chicagotribune.com/news/local/chi-0503250246mar25,1,4542402.story?coll=chi-news-hed&ctrack=1&cset=true. Patrz te� http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4379577.stm